Συνολικές προβολές σελίδας

Τετάρτη, 3 Αυγούστου 2016

το τελευταίο ποίημα



Να κοιτάς πίσω σε όσα ποιήματα έγραψες και να μην τα θεωρείς αντάξια αυτού που θέλεις να πεις. Και να θέλεις μέχρι θανάτου να γράψεις. Μα να μην παίρνεις χαρτί και μολύβι. Λες και φοβάσαι πως και πάλι θα μιλήσεις για την κλειστή πόρτα. Λένε πως για να γράψεις ένα ποίημα που να είναι ποίημα καλό είναι να μάθεις να σκίζεις. Εγώ δε μιλώ γι' αυτό, μα για τη μαθητεία στην ηθελημένη σιωπή. Το στήθος να βράζει, το αίμα να συγκεντρώνεται στ' αυλάκια του νου σου εκεί στους κροτάφους και να το ξέρεις πως αν έπαιρνες χαρτί και μολύβι κάπως θα αλάφρωνες. Μα να μην το κάνεις. Γιατί θέλεις αυτήν τη συσσωρευμένη ένταση να τη μαζέψεις μέσα στις δυο πλευρές του κεφαλιού σου για μέρες. Κι όταν ο πόνος γίνει αβάσταχτος, ίσως τότε να σε βρει ο πρώτος στίχος. Ίσως. Γιατί δεν ξέρεις ποτέ αν το ποίημα που μόλις έγραψες θα είναι το τελευταίο.

Τετάρτη, 20 Ιουλίου 2016

σημείο μηδέν

"Φοβάμαι ότι ο Τσίπρας έπαιξε το ρόλο του δούρειου ίππου, όχι μόνο για την άλωση της Αριστεράς αλλά και της υπόστασης της πολιτικής όπως την ξέραμε. Με τρομάζει αυτή η ολοκληρωτική αποκαθήλωση. Ποιος ξέρει τι τέρατα θα γεννήσει."
Αυτά έγραφα έναν χρόνο πριν. Τα τέρατα είναι εδώ δίπλα μας. Τα βλέπουμε στην οθόνη να μας φτύνουν. Αδύναμα ανθρωπάκια στο τιμόνι της Ευρώπης με μόνο οδηγό το χρήμα, αδίστακτοι ηγέτες στην Ανατολή που δεν έχουν κανέναν ενδοιασμό να τσαλαπατήσουν κάθε έννοια δημοκρατίας στο όνομα της θέλησης του λαού τους.
" Ο λαός μου δε συμφωνεί να τους ταΐζω στη φυλακή. "
Τα λόγια του Ερντογάν. Και σκέφτομαι αυτόν το λαό, που έτρεξε στους δρόμους τυφλός να υπερασπιστεί ένα ανάπηρο καθεστώς κι έναν ηγέτη που τρέμει και μόνο στην ιδέα της δημοκρατίας.
Κι εμείς στη μέση. Οι Έλληνες. Μοιρασμένοι ανάμεσα σε μια Δύση νεκροζώντανη και μια Ανατολή που στάζει αίμα.

Δευτέρα, 13 Ιουνίου 2016

σχολικός εκφοβισμός

Το θέμα του σχολικού εκφοβισμού είναι πολύ σύνθετο, για να αντιμετωπίζεται μέσα από αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ή τα τηλεπαράθυρα της μεσημεριανής ζώνης.
Είναι ό,τι πιο σύνθετο έχει απασχολήσει την ελληνική κοινωνία.
Φοβάμαι πως τώρα αρχίζουν να φαίνονται οι επιπτώσεις της ύπνωσης που υπόγεια δρούσε μέσα από τις κάθε λογής οθόνες. Μέσα από τη λογική : " Δε χρειάζεται να ματώσεις για να αποκτήσεις άποψη. Στη σερβίρουν έτοιμη οι διαμορφωτές της κοινής γνώμης." Αρχικά αυτοί ήταν τα τηλεοπτικά πρόσωπα που με ύφος δέκα καρδιναλίων διεκδικούσαν το αλάθητο του Πάπα .
Θυμάμαι πριν από μια δεκαετία , όσες φορές επιχειρούσα να μιλήσω για την σαπίλα των καναλιών στην τάξη , αντιμετώπιζα βλέμματα που με κοιτούσαν σαν καμιά παράξενη που κάνει την τρίχα τριχιά. " Μα αυτοί τη δουλειά τους κάνουν κυρία ." .. η μόνιμη επωδός κάθε φορά που τους έλεγα πόσο επικίνδυνες θεωρούσα τις εκπομπές τύπου Τατιάνας ή Ευαγγελάτου. Πώς να δώσεις να καταλάβουν πως υπάρχουν δουλειές και δουλειές. Κι όταν η αποθέωση της σάχλας και της βλακείας μεσουρανούσε- μιλώ για την προηγούμενη δεκαετία - στην ελληνική κοινωνία υπόγεια η σαπίλα διάβρωνε τα πάντα.
Τώρα για ποιες αξίες να μιλήσεις στα παιδιά, δίχως τον κίνδυνο να φανείς ένας ακόμη υποκριτής που ηθικολογεί ;
Τις αξίες στην αρχαία Αθήνα δεν τις δίδασκε ο δάσκαλος. Τις δίδασκε η ίδια η πόλη. Μα οι αρχαίοι Αθηναίοι ήταν πολίτες.
Εμείς είμαστε υπήκοοι. Για να γίνεις πολίτης , πρέπει πρώτα να ξυπνήσει ο νους σου. Κι όχι μόνο αυτό. Πρέπει να περάσεις τα πρώτα χρόνια της ζωής σου μια μαθητεία. Μια μαθητεία μέσα στις λέξεις και τα οράματα των άλλων, χωρίς εσύ να μιλάς. Να σκύψεις στα βιβλία με ευλάβεια. Με την ευλάβεια που έχει ο πρωτόπειρος μπροστά στο θαύμα της γνώσης. Με την ιερή περιέργεια.
Νιώθω πως ξέφυγα από αυτό που θέλω να πω, για μια ακόμη φορά.
Φοβάμαι όμως πως μεγαλώνουμε μια γενιά ανθρώπων που συνηθισμένοι στα άκρα, εξοικειωμένοι με το πρόσωπο του τέρατος , δε θα καταφέρουν να δουν το προφανές. Και το προφανές δεν μπορεί να είναι άλλο από την ανάγκη για ανθρωπιά.



Κυριακή, 12 Ιουνίου 2016

για τη διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών

“ Ὁ γὰρ θάνατος τῆς μὲν ἀπολαύσεως ἀπάγει, πρὸς δὲ τάς εὐθύνας ἄγει. Ἵν’ οὖν μὴ τοῦτο γένηται, πολλῇ χρησώμεθα τῇ ἐλεημοσύνῃ. Αὔτη γάρ ἐστιν ἡ βασίλισσα τῶν ἀρετῶν.”

Ιωάννης Χρυσόστομος

Το απόσπασμα αυτό από το έργο του Ιωάννη Χρυσόστομου “ Εις το ρητόν του Προφήτου Δαυίδ” βρίσκεται στο βιβλίο των αρχαίων ελληνικών της β' Γυμνασίου . Είναι το κείμενο της πέμπτης ενότητας με τίτλο “Η ελεημοσύνη βασίλισσα των αρετών”.

Οι συγγραφείς του βιβλίου έχουν αφαιρέσει μια φράση μετά από το “ πρὸς δὲ τάς εὐθύνας ἄγει”. Η φράση είναι “ και τάς αθανάτους κολάσεις.”

Όσες φορές δίδαξα αρχαία ελληνικά β' Γυμνασίου, η αγωνία μου ήταν να καταλάβουν οι μαθητές μου πόσο η διδασκαλία του Χρυσοστόμου στέκει στον αντίποδα της σκέψης των αρχαίων Ελλήνων.

Τι λέει ο Χρυσόστομος εδώ;
Πως η ζωή συνδέεται με την απόλαυση, ενώ ο θάνατος με τη στέρηση των απολαύσεων , την ευθύνη και κυρίως την αιώνια τιμωρία . Και το γιατρικό που προτείνει είναι η ελεημοσύνη. Γι' αυτό την αποκαλεί “ βασίλισσα των αρετών”. Αυτή, λέει, “ εξαιρήσεται της κολάσεως καί της τιμωρίας”. Θα μας λυτρώσει από την τιμωρία.

Επομένως το νόημα είναι: “ Αν θέλεις να αποφύγεις τη μετά θάνατον τιμωρία , η ελεημοσύνη είναι το γιατρικό. Αυτήν θα επιδείξεις στον Θεό κι αυτός θα σε συγχωρήσει για τα αμαρτήματά σου την ημέρα της κρίσεως.

Και το κείμενο αυτό βρίσκεται μέσα στο βιβλίο των αρχαίων ελληνικών.

Τι λένε τώρα οι αρχαίοι Έλληνες;

Η ζωή είναι ένας αδιάκοπος αγώνας του ανθρώπου να σταθεί στο ύψος της ευθύνης του. Για τους αρχαίους Έλληνες δεν υπάρχει ευθύνη μετά θάνατον. Όλα παίζονται στη γη.

Παραθέτω απόσπασμα από ένα κείμενο που είχα γράψει με τίτλο : Τι παρηγοριά μπορούν να σου δώσουν αυτοί οι Θεοί;”

“ Αν σκεφτούμε ότι ο Ησίοδος με την Θεογονία του και ο Όμηρος με την Ιλιάδα και την Οδύσσεια υπήρξαν οι θεμελιωτές της αρχαίας ελληνικής θεολογίας , νομίζω, είναι εκπληκτική η διαπίστωση που αβίαστα βγαίνει:
Αυτοί οι άνθρωποι , οι αρχαίοι Έλληνες δεν καταδέχονταν να αναζητήσουν παρηγοριά στη θρησκεία. Στέκαν αγέρωχοι απέναντι στη μοίρα τους και την πολεμούσαν μέχρι το τέλος κι ας ξέραν πως αυτή είναι αναπόδραστη.
Αυτός ο λαός είχε την τόλμη να αντικρίζει κατάματα , χωρίς αυταπάτες , τη θνητή του φύση και την αδήριτη σοφία να αναγνωρίζει τα πεπερασμένα του όρια.

Η Ιλιάδα είναι γεμάτη σκηνές θανάτου κι εκεί βλέπουμε την ψυχή να εγκαταλείπει κλαίγοντας το σώμα της και να κατεβαίνει στον Άδη.

Κανένας Παράδεισος δεν την περιμένει.. μονάχα η Λήθη. Καμιά υπόσχεση για δικαίωση μετά θάνατον.
Στην Π ραψωδία περιγράφεται μια μνημειώδης μάχη πάνω στο νεκρό σώμα του Κεβριόνη. Δυο παρομοιώσεις επιστρατεύονται απ’ τον ποιητή για να κάνει πιο ζωντανή τη σκηνή μπροστά στα μάτια μας. Δύο στρατοί μάχονται με λύσσα για τα όπλα του Κεβριόνη. Δείτε όμως πώς κλείνει η σκηνή :
« Και αυτός στο μέσο απέραντος στον στρόβιλον της σκόνης
κοιτάμενος τους ιππικούς αγώνες λησμονούσε.»

« Ενδιαφέρεται καθόλου ο Κεβριόνης για την έκβαση της μάχης που γίνεται πάνω στο νεκρό σώμα του;»
Ρώτησα τα παιδιά και αρχικά με κοίταξαν με απορία. Τι σόι ερώτηση είναι πάλι αυτή; Θα σκέφτηκαν . Η απάντησή τους όμως είναι σύμφωνη με τα ιδανικά της θρησκείας με την οποία γαλουχήθηκαν .
« Και βέβαια.. Ο Κεβριόνης δε θέλει να χάσει τα όπλα του. Θέλει να τον θάψουν μ’ αυτά.» Έτσι μου απάντησαν , αγνοώντας το κείμενο.

Το κείμενο όμως μας επαναφέρει στην τάξη. Τέλος οι ψεύτικες ελπίδες. Ο Κεβριόνης λησμονούσε. Και λησμονούσε επειδή είναι νεκρός και τίποτε απ’ ό,τι γίνεται στη γη δεν τον αφορά πλέον.
Όλα παίζονται πάνω στη γη. Μια θρησκεία που δεν άφηνε κανένα περιθώριο για ελπίδα. Και παράλληλα άνθρωποι που, ενώ το ξέρουν πως σ’ αυτούς τους θεούς δεν μπορούν να βασίζονται , ξέρουν και κάτι άλλο που ο σύγχρονος άνθρωπος συχνά ξεχνάει:

Πως όποιος ξεχνάει τη θνητή του φύση και υπερβαίνει τα ανθρώπινα όρια τιμωρείται.

Το τρίπτυχο Άτη- Ύβρις- Νέμεσις είναι κυρίαρχο στην Ιλιάδα απ’ την Π ραψωδία και μέχρι το τέλος της.

« Ποια τύφλωσις !!» αναφωνεί ο ποιητής για την ορμή του πολέμου που τυφλώνει τον Πάτροκλο και τον κάνει να καταδιώκει τους Τρώες αλύπητα, ξεχνώντας τη συμβουλή του Αχιλλέα.
Η ίδια τύφλωση ελαύνει τον Έκτορα , οδηγώντας τον στο τραγικό τέλος του απ’ τα χέρια του Αχιλλέα.

Όντα τραγικά λοιπόν οι ήρωες της Ιλιάδας.

Κι αυτή είναι η σοφία των αρχαίων Ελλήνων μπροστά στην οποία ο σύγχρονος άνθρωπος εθελοτυφλεί. Η επίγνωση πως ο άνθρωπος είναι τραγικό ον και η τραγικότητά του έγκειται στην πλάνη του. Πλανημένος γεννήθηκε ,πλανημένος πεθαίνει.


Ραψωδία Δ  Ιλιάδας
Αγαμέμνονας : « Ο πατέρας Δίας δε θα βοηθήσει τους ψεύτες. Όσοι πρωτοπάτησαν τους όρκους, αυτών τα τρυφερά κορμιά θα τα φαν οι γύπες.»
Τι αγνοεί ο Αγαμέμνονας; Ότι ο ίδιος ο Δίας έστειλε την Αθηνά στη γη με την προτροπή:
« Δοκίμασε πρώτοι οι Τρώες να  κάνουν αρχή να πατήσουν τους όρκους , χτυπώντας τους πολυδοξασμένους Αχαιούς».
Τους όρκους που οι πλανημένοι θνητοί στη γη επικύρωναν με θυσίες λίγο πριν στο όνομα του ίδιου του Δία.
......

Τα συμπεράσματα δικά σας..








Παρασκευή, 10 Ιουνίου 2016

...

Δεν υπάρχει ούτε πρόκειται να υπάρξει εκπαιδευτική μεταρρύθμιση. Πώς να υπάρξει , όταν η πρόθεση είναι εξαρχής τόσο ποταπή ; Όταν η απάντηση έχει πάψει από καιρό να είναι ο άνθρωπος ..
Και φτάνεις στο σημείο να θέλεις να μιλήσεις και να μη βρίσκεις πια λέξεις που να μην τις έχουν λερώσει..
Και πασχίζεις να κρατήσεις το χαμόγελο μάσα σου για εκείνα τα μάτια, τα μάτια του γιου σου, τα μάτια του μαθητή σου που στέκει αντίκρυ σου και σου τείνει το χέρι..
" Κυρία, θα μου λείψουν τα αρχαία μας.. "
...
( Πόσο πιο όμορφα θα ήταν τα σχολεία μας , αν αγαπούσαμε .. )


Σάββατο, 4 Ιουνίου 2016

...

Το μεγαλύτερο πρόβλημα της παιδείας στην Ελλάδα είναι η εμμονή στην αποσπασματική γνώση . Ολόκληρη η φιλοσοφία του εκπαιδευτικού μας συστήματος εκεί στοχεύει : να σκοτώσει την ιερή περιέργεια που οι αρχαίοι Έλληνες ήξεραν καλά πως ξεκινάει όταν καταλάβεις το εξής απλό : δεν υπάρχει καμία βεβαιότητα για τα ανθρώπινα. Αυτήν την αβεβαιότητα πήραν οι αρχαίοι Έλληνες και την έκαναν ποίηση και φιλοσοφία και θέατρο. Αυτή η αβεβαιότητα , η απορία , η επίγνωση του μάταιου , πώς ακριβώς διδάσκεται στα σχολεία μας;

Τετάρτη, 1 Ιουνίου 2016

παράπλευρες απώλειες

 Ένα μικρό αγόρι αρπάζει το κεφάλι του συμμαθητή του και το χτυπάει στην έδρα. Η έδρα λεκιάζεται από αίμα. Τα παιδιά τρομάζουν και ειδοποιούν τον διευθυντή. Ο διευθυντής ακούει τα δυο παιδιά, τον θύτη ,το θύμα μα και τους μάρτυρες. Και αποφασίζει πως το πιο ανώδυνο θα ήταν να λήξει εκεί το συμβάν. « Δώστε τα χέρια παιδιά. Οι φίλοι δε μαλώνουν». Προτρέπει τους μαθητές του.
Ένα μικρό αγόρι δέχεται τις ύβρεις των συμμαθητών του, τις κοροϊδίες τους ,τη βία στις κινήσεις , στα βλέμματα, στα λόγια. Στοχοποιείται σε τέτοιο σημείο ,ώστε καταλήγει απόλυτα μόνο. Από την πρώτη έως την Πέμπτη τάξη ζει μια κόλαση. Στην Πέμπτη τάξη οι συμμαθητές του ανοίγουν γι’ αυτόν σελίδα στο φέισμπουκ. Όχι για να τον προσκαλέσουν ως φίλο, μα για να τον κοροϊδέψουν, να τον εξοντώσουν ψυχολογικά. Και είναι εννιάχρονα παιδιά.
Είναι δύο μόνο από τις ιστορίες που μου εκμυστηρεύτηκαν σήμερα μαθητές μου. Ιστορίες στις οποίες δεν ήταν οι ίδιοι πρωταγωνιστές μα παριστάμενοι, που βίωσαν την αδικία και αντέδρασαν.
Δεν είδαν όμως καμιά υποστήριξη από το σύστημα του σχολείου.
Και εδώ νομίζω πως είναι το πρόβλημα.
Έχουμε σχολεία – φυλακές στα οποία επικρατεί ένας άγραφος νόμος. Ο ισχυρός μονάχα επιβιώνει.
Και όσοι σοκάρονται με τον όρο «σχολεία- φυλακές» ,ας κάνουν πρώτα μια βόλτα στα σχολεία μας . Προαύλια μικρά, διάδρομοι αποπνιχτικά στενοί, αίθουσες διδασκαλίας σκοτεινές και μίζερες , τοίχοι γεμάτοι συνθήματα . Όσοι σοκάρονται, ας επιχειρήσουν να διαβάσουν τα συνθήματα που γράφουν οι μαθητές στα θρανία και στους τοίχους . Κραυγές για βοήθεια είναι.
Οι μαθητές μας μοιάζουν χελιδόνια με τα φτερά ψαλιδισμένα που τα στοιβάξαν όπως όπως σε σχολεία κρύα και βλοσυρά, κι ορίσανε να τα γιατροπορέψουν οι δάσκαλοι και οι καθηγητές.
Άνθρωποι, που τους ρίχνουν στα σχολεία αβοήθητους, δίχως καμία καθοδήγηση, με προβλήματα χίλια να αντιμετωπίσουν , με κυριότερο την απαξίωση και την ηθική τους εξόντωση από ένα κράτος που τους αρνείται τα στοιχειώδη.
Τα παιδιά μας έρχονται στα σχολεία ήδη συναισθηματικά ανάπηρα. Το δείχνει αυτό η έντονη ανησυχία στα πρόσωπά τους, η ανικανότητά τους να αρθρώσουν λόγο είτε προφορικά είτε γραπτά, η μάσκα της παραίτησης που όλο και πιο συχνά φορούν.
Πώς θα τα βοηθήσουν όμως άνθρωποι που η κοινωνία χρόνια τώρα έμαθε να τους βλέπει ως παρίες , βολεμένους και μίζερους;
Προσέξτε. Λέω , έμαθε να τους βλέπει, γιατί κάποιοι την εκπαίδευσαν έτσι. Και μιλάω για την τηλεόραση με τους τηλεδικαστές τύπου Ευαγγελάτου που χρόνια πριν» είχε δικάσει» στα τηλεπαράθυρα έναν φιλόλογο γιατί είχε προτείνει στους μαθητές του να διαβάσουν το βιβλίο της Λιλής Ζωγράφου « Η αγάπη άργησε μια μέρα».
Πώς θα τα βοηθήσουν άνθρωποι που ξεκινούν με όνειρα χίλια και παλεύουν χρόνο με το χρόνο να διαφυλάξουν μέσα τους αλώβητη τη φλόγα που τους έκανε κάποτε δασκάλους. Και δέχονται σχόλια ειρωνικά και υποτιμητικά για τις πολλές διακοπές τους ή για το προνόμιο που έχουν να κάθονται όλο το καλοκαίρι. Και σφίγγουν τα χείλη να μην απαντήσουν, γιατί έτσι κι αλλιώς το μόνο που τους δίνει κουράγιο είναι τα βλέμματα κάποιων μαθητών ,όταν δείχνουν ότι κατάλαβαν .
Και μιλώ για όσους πραγματικά επέλεξαν αυτό το επάγγελμα.
Γιατί υπάρχουν και οι άλλοι. Αυτοί που βρέθηκαν στα σχολεία γιατί δε βρήκαν τίποτα καλύτερο να κάνουν. Αυτοί όμως, πιστέψτε με , δε θα μπουν ποτέ στον κόπο να κοιτάξουν στα μάτια τον μαθητή τους. Θα είναι οι πρώτοι που τη δική τους ανεπάρκεια θα την προβάλλουν στο άμοιρο παιδί που έχουν απέναντι χαρακτηρίζοντάς το «τεμπέλη» ή » αδιάφορο». Θα είναι οι πρώτοι που θα κλείσουν τα μάτια στη σαπίλα που τους περιβάλλει . Και συχνά θα προσπαθήσουν να καλύψουν την παιδαγωγική τους ανεπάρκεια με μια άτεγκτη εμμονή στην εκπλήρωση του καθήκοντος. Θα βγάζουν την ύλη πάντα στην ώρα τους, θα έχουν μπλοκάκια όπου θα σημειώνουν την επίδοση των μαθητών , θα δίνουν σημειώσεις επιμελώς φροντισμένες. Μα τα μάτια του Γιάννη δε θα τα δουν ποτέ. Ούτε τη δίψα της Ελεάννας για αποδοχή.
Αυτό που προσπαθώ να πω είναι πως το πρόβλημα του σχολικού εκφοβισμού είναι ό,τι πιο σύνθετο έχει να αντιμετωπίσει η ελληνική κοινωνία. Και είναι δυστυχώς το σύμπτωμα μιας ασθένειας που κατατρώει τα σωθικά μας τα τελευταία τριάντα χρόνια. Η ασθένεια έχει όνομα. Λέγεται θεοποίηση του σκοπού, οποιουδήποτε σκοπού, είτε αυτός είναι να πάρει καλούς βαθμούς στις εξετάσεις το παιδί μας ,είτε να βρει δουλειά και χρήματα με όποιο τίμημα είτε να λέμε στο γάμο του καμαρώνοντας » Τον βλέπετε; Είναι ο γιος μου και σπούδασε ιατρική .»
Τώρα , ποιον ενδιαφέρει αν το πρόσωπο αυτού του γιου είναι πιο γκρίζο από τη στάχτη ,αν αγωνίστηκε χρόνια ολόκληρα για να ικανοποιήσει τις ανεκπλήρωτες φιλοδοξίες άλλων, αν πέρασε μια κόλαση στο σχολείο. Εσύ , παιδί μου, μην παρεκκλίνεις απ” το στόχο. Τα υπόλοιπα είναι παράπλευρες απώλειες.




πρώτη δημοσίευση στο Fractal