Συνολικές προβολές σελίδας

Τετάρτη, 27 Μαΐου 2020

Ο Πεσσόα και η ποίηση με τα χίλια πρόσωπα της αλήθειας.

Αυτό που με κάνει να επανέρχομαι στα ποιήματα του Φερνάντο Πεσσόα είναι η αίσθηση ότι μιλά μέσα απ' αυτά. Καταφέρνει με όχημα τις λέξεις να πλάσει μια ολόκληρη κοσμοθεωρία. Τα ποιήματά του δεν είναι μόνο γλώσσα. Χρησιμοποιεί τις λέξεις για να φτάσει στην ψίχα των πραγμάτων.
«Μόνο η πρόζα διορθώνεται. Ο στίχος δε διορθώνεται ποτέ. Η πρόζα είναι τεχνητή. Ο στίχος είναι φυσικός. Δε μιλάμε με πρόζα. Μιλάμε με στίχο. Μιλάμε με στίχο χωρίς ομοιοκαταληξία και ρυθμό.»
Δεν είναι διόλου τυχαία η επανάληψη της λέξης «μιλάμε». Η ποίηση γι' αυτόν είναι ο τρόπος του να μιλήσει.
Ο Πεσσόα είναι ο ποιητής που δεν αρκέστηκε ποτέ στο να γράφει όμορφα. Μέσα από τα ποιήματά του πάσχισε να διαλαλήσει τα χίλια πρόσωπα της αλήθειας, το μάταιο της αναζήτησης του νοήματος, την άρση της βεβαιότητας.
Ο Πεσσόα είναι ο ποιητής που βλέπει “με βλέμμα καθαρό σαν ηλιοτρόπιο” ότι οι σκέψεις είναι αλυσίδες αθέατες. Με την ποίησή του παλεύει να σπάσει αυτές τις αλυσίδες και ν' αντικρίσει ξανά τον κόσμο γύρω του μέσα από τα μάτια ενός παιδιού που βλέπει απ' την αρχή τα πράγματα κάθε φορά.
“ Σκέφτομαι είναι δεν καταλαβαίνω.”
“ Αγαπώ είναι η αιώνια αθωότητα και η μοναδική αθωότητα είναι δεν σκέφτομαι”.
“ Να σκέφτεσαι είναι ενοχλητικό”.
“ Οι καημένοι εμείς που κουβαλάμε την ψυχή μας ντυμένη” παραδέχεται ο Αλμπέρτο Καέιρο.
Και είναι σαν να μας λέει ο Πεσσόα.
Γδύστε την ψυχή σας από όλα τα πρέποντα που την μπολιάσανε οι αλυσίδες της σκέψης, της ιδεολογίας και της επιστήμης. Εγώ είμαι εδώ για να σας υποδείξω το μόνο αληθινό νόημα των πραγμάτων.
“ Το μόνο μυστικό νόημα των πραγμάτων είναι ότι δεν έχουν κανένα νόημα”.
Μα δε δογματίζει, δε ρητορεύει, δεν επαίρεται. Έχει και ο ίδιος την αγωνία να φτάσει στην αταραξία της επίγνωσης.
Το ξέρει πως η ελευθερία δίχως γκρέμισμα είναι ανάπηρη.
Και τον πονά που γκρεμίζει τις αυταπάτες του.
Κι ίσως και να μας πονά αυτή η αδήριτη ειλικρίνεια των στίχων του.
Μα δεν υπάρχει άλλος δρόμος, αν ο ποιητής το έχει αποφασίσει μέσα του βαθιά πως τον ενδιαφέρει να είναι έντιμος και ειλικρινής απέναντι στο έργο του. Αν η ελευθερία είναι κάτι περισσότερο από ένα κούφιο σύνθημα.
“ Κι ένιωσε πως πάλι ο αέρας του άνοιγε , αλλά με πόνο, μια ελευθερία στα στήθη..”
...
*( Οι στίχοι του Φερνάντο Πεσσόα είναι από το βιβλίο Τα ποιήματα του Αλμπέρτο Καέιρο σε μετάφραση της Μαρίας Παπαδήμα ).

Ο Αλμπέρ Καμύ και οι λίγοι τρελοί που επιμένουν να νιώθουν.

Δυο φράσεις του Αλμπέρ Καμύ με ακολουθούν αυτές τις μέρες. Η μία έχει να κάνει με τη μνησικακία που κατάφερε να σκοτώσει μέσα του και η άλλη με την προσπάθειά του να στέκεται σε ίση απόσταση από την αθλιότητα και τον ήλιο. Δεν είναι, νιώθω, τυχαίο ότι ο σπουδαίος αυτός διανοητής μνημονεύει την Ελλάδα και τους κλασικούς στο έργο του. Η πίστη στην ομορφιά συνυφασμένη με τη σπουδή στον θάνατο και τις τόσες μορφές του είναι αυτό που έκανε τους Έλληνες να στέκουν αγέρωχοι μπροστά στους θεούς τους, χωρίς όμως να φτάνουν στην ύβρη. Γιατί το είχαν νιώσει στο πετσί τους πως όποιος ξεχνά τη θνητή φύση του κατακρημνίζεται στα πιο πυκνά σκοτάδια και δεν είναι εύκολη η επιστροφή. Αυτό το πάντρεμα των αντιθέσεων ήταν που τους οδήγησε στα πιο σπουδαία έργα του ανθρώπινου πνεύματος, είτε ήταν η οφθαλμαπάτη στους κίονες του Παρθενώνα είτε η βαθιά αντινομία στην προσωπικότητα του τραγικού ήρωα του Σοφοκλή.
Και η πιο βαθιά μου απογοήτευση για τον σύγχρονο τύπο ανθρώπου που σιγά σιγά ξεπροβάλλει, είναι πως τον βλέπω επίπεδο και κούφιο, ανίδεο έστω να νιώσει μέσα του αυτήν τη φλόγα που κρύβεται στο πιο μικρό έργο του κλασικού Έλληνα. Και μιλάω και για τους μελετητές-φιλολόγους. Όποιος δεν έχει ψυχή μέσα του να συλλάβει τη συγκίνηση (κινούμαι μαζί σημαίνει πως έχω μάθει να φεύγω από το κέλυφος του εγώ), όσο και να επαίρεται πως μελέτησε αυτούς τους ανθρώπους, πάντα στην επιφάνεια θα μένει. Και αυτή είναι η νίκη που κατάφερε η νέα τάξη πραγμάτων. Δε χρειάζεται καμιά πυρά για να καούν τα κλασικά έργα, καμιά λογοκρισία να τα απαγορεύσει. Είναι απαξιωμένα στην ψυχή του νέου ανθρώπου που αχνοπροβάλλει, όπως κάθε τι ξένο στη φύση του.
Το ερώτημα είναι: ποια είναι η φύση του ανθρώπου σ' αυτήν τη νέα εποχή της βαρβαρότητας που έρχεται; Είναι δυνατόν να στεγνώσει η ψυχή μας; Και η απάντηση που με πείσμα θέλω να δώσω είναι: όχι. Τουλάχιστον όσο υπάρχουν αυτοί οι λίγοι τρελοί που επιμένουν να νιώθουν το μέσα τους βουητό. Σε πείσμα των καιρών.

Η δική μου έκθεση

Μου ζητάτε να μιλήσω για την ευθύνη του επιστήμονα.
 Λοιπόν.
 Ο επιστήμονας έχει χρέος, ήδη από τα γεννοφάσκια του, να συνειδητοποιήσει αυτήν την πολύ απλή αλήθεια. Ότι η επιστήμη και η τεχνολογία δεν υφίστανται χωρίς χρήμα. Και το χρήμα δεν παράγεται δίχως αγυρτεία. Έχει ευθύνη λοιπόν ο μελλοντικός επιστήμων, από τα πρώτα του χρόνια στο σχολείο, να μάθει να ομιλεί σωστά τη γλώσσα της αγυρτείας.
 Εξηγούμαι. Γλώσσα της αγυρτείας σημαίνει να κλείνεις τα μάτια της ψυχής σου από νωρίς στις σειρήνες που γύρω σου βοούν. Ή καλύτερα ακόμη να παραδεχτείς ευθύς εξαρχής ότι ψυχή δεν υπάρχει. Έτσι, όταν χρειαστεί να την πουλήσεις στο διάβολο ( διάβολος = χρήμα ), δε θα διστάσεις καθόλου. Πώς να πουλήσεις κάτι που δεν υπάρχει;
 Τα πράγματα θα είναι πολύ απλά στην επιστημονική σου πορεία, αν ήδη από τα πρώτα χρόνια σου στην επαφή με τη γνώση, καταφέρεις να σκοτώσεις τη φωνούλα μέσα σου που σε ωθεί να θέτεις ερωτήματα υπαρξιακά. Αν μόνος σου σκοπός είναι η κατάκτηση αυτής της απειροελάχιστης γωνίτσας της γνώσης που σου αναλογεί.
 Γιατί, όσο κι αν σας φαίνεται παράξενο αγαπητοί μου, ο επιστήμονας στις μέρες μας είναι αυτός που θα καταφέρει να φορέσει στα μάτια του τα πιο παράξενα γυαλιά. Αυτά που θα τον κάνουν να δει όχι το σύμπαν του ανθρώπου ως ολότητα αλλά ως ένα χάος από μυριάδες θραύσματα δεμένα μεταξύ τους σε μια θαυμαστή αρμονία. Την αρμονία του παράλογου. Πώς να μην τρελαθείς, όταν το δεις αυτό; Γι' αυτό η σύγχρονη γνώση σε εφοδιάζει με τα πιο σύγχρονα γυαλιά για το πνεύμα σου . Αν θέλεις να πετύχεις στην επιστημονική σου πορεία, οφείλεις να τα φορέσεις από νωρίς.
 Διαφορετικά, σε βλέπω να βολοδέρνεις από σχολείο σε σχολείο και να χτυπιέσαι για το δάσος που χάσαμε στη θέα του δέντρου και να μη σ' ακούει άνθρωπος. Να σε λένε γραφικό και τρελό ή στην καλύτερη περίπτωση αποτυχημένο.
 Γι' αυτό σου λέω, αγαπητέ μου βαθμολογητή.
 Μη ζητάς από μένα να σου δώσω προτάσεις για κάτι που είναι πέρα από τις δυνάμεις μου.
Έτσι κι αλλιώς, στην επιστήμη θα αποτύχω.
Το έχω πάρει πλέον απόφαση.
Λέω να γίνω ποιητής.

Τρίτη, 12 Μαΐου 2020

Αυτό δεν είναι ποίημα


Το βλέπω να 'ρχεται.
Βλέπω τους ανθρώπους να σέρνουν τη δίψα στα μάτια τους .
Και να μην έχουν πνευμόνι γι' ανάσα.
Και να μην έχουν το σώμα για χάδι.
Ν 'αλλάζουν σιγά και αθόρυβα,
όπως η πέτρα που τη γλείφει το αλάτι της θάλασσας.
Θα ' ρθει καιρός που αυτοί θα βαφτιστούν
οι υπήκοοι της νέας τάξης πραγμάτων.
Δε θα΄ χουν μάτια τότε να δουν τους άλλους.
Αυτούς που κρίθηκαν ανεπαρκείς και λίγοι
δοσμένους στις μυλόπετρες της φρίκης.
...
( Αυτό δεν είναι ποίημα. Και δεν μια ακόμη θλιβερή διαπίστωση. Είναι μια κραυγή που φωνάζει : Αντισταθείτε στη νέα τάξη πραγμάτων. Μην αφήσετε το βλέμμα σας να σβήσει. )

Κυριακή, 3 Μαΐου 2020

Η Τέχνη είναι Επικίνδυνη.

Η Τέχνη είναι Επικίνδυνη. Αλλά, για να καταστεί επικίνδυνη, οφείλει πρώτα να υψωθεί πάνω από το περιστασιακό. Το νιώθουν αυτό οι άνθρωποι της Τέχνης. Και δεν περιμένουν στήριξη από καμία εξουσία. Αυτό που παλεύουν να διαφυλάξουν είναι ο μυστικός τους κήπος. Το λεπτό νήμα που τους οδηγεί πέρα από το συγκυριακό . Στη θέαση της ενότητας του κόσμου. Το ξέρει καλά αυτό η όποιας μορφής εξουσία.
Γι΄αυτό και φοβάται τον αγέρωχο άνθρωπο.
Πασχίζει να τον συντρίψει με το μόνο μέσο που διαθέτει.
Τον φόβο.

Σάββατο, 2 Μαΐου 2020

Δυστοπία


Η Γερμανία παίρνει πίσω την απόφαση για το άνοιγμα των σχολείων, με βάση νέα μελέτη για τη μεταδοτικότητα του ιού σε παιδιά και εφήβους. Εδώ στην Ελλάδα προσκυνούμε τον Τσιόδρα και τον κάθε Τσιόδρα και δεν βάζουμε αυτό το πράγμα που έχουμε στο κρανίο μας να δουλέψει.


Κι επειδή δεν έχω μάθει να μασάω τα λόγια μου, για να φανώ αρεστή, θα πω μόνο τούτο. Ποια παιδαγωγική σκοπιμότητα θα μπορούσε ποτέ να οδηγήσει στο άνοιγμα των σχολείων σε μια τέτοια βάση; Επαναλαμβάνω ΣΕ ΜΙΑ ΤΕΤΟΙΑ ΒΑΣΗ. Γνωρίζει η κ. Κεραμέως ποια σχολεία ανοίγει;
Ας δώσει στη δημοσιότητα μόνο μια κατάσταση. Αυτήν με την κτηριακή καταλληλότητα των σχολείων στην Ελλάδα. Μόνο αυτήν. Εικόνες με τους καλούς ανθρώπους με τις στολές που απολυμαίνουν τις σχολικές αίθουσες δεν πείθουν τους γονείς ότι το σχολικό περιβάλλον είναι ασφαλές για τα παιδιά τους. Τους πείθουν τα στοιχεία. Ας τη δώσει στη δημοσιότητα την κατάσταση. Μαζί με μια ακόμη . Αυτήν των σχολικών λεωφορείων στα οποία στοιβάζονται τα παιδιά μας πρωί μεσημέρι για να φτάσουν σ' αυτά τα ακατάλληλα κτηριακά συγκροτήματα που βαφτίσανε σχολεία. Τα υπόγεια, τα εγκαταλελειμμένα ετοιμόρροπα κτήρια, τα κτήρια της Αμερικανικής Βάσης με τους στενούς διαδρόμους, τις μικρές αίθουσες, τις παντελώς ακατάλληλες τουαλέτες, στις οποίες δεν τηρούνται στοιχειώδεις κανόνες υγιεινής. Ας κάνει μια βόλτα
η κ. Κεραμέως στα σχολεία που ανοίγει και με αυταρέσκεια διαλαλεί ότι θα είναι πλήρως εφοδιασμένα με αντισηπτικά και μάσκες.


Και ας απαντήσει στο πολύ απλό ερώτημα.
Πόση παιδαγωγική ελευθερία αφήνει σε μαθητές και καθηγητές αυτή η δυστοπική σχολική πραγματικότητα του Φόβου μήπως άθελά σου γίνεις η αιτία να αρρωστήσει ο μαθητής σου, ο συμμμαθητής σου, η μάνα σου,ο πατέρας σου, το παιδί σου,  η γιαγιά σου, ο γείτονάς σου ;
Φόβος και μάθηση είναι δυο ασύμβατες εγγενώς έννοιες.
Εκτός αν το γνωρίζουν καλά οι κυβερνώντες μας ότι Αυτή Είναι Πλέον Η Νέα Τάξη Πραγμάτων.


Πέμπτη, 30 Απριλίου 2020

Κραυγές

" Το 1984 του Όργουελ είναι εδώ και σου καρφώνει στο στήθος αυτό που σκόπιμα αποσιωπάται.. πως μας νίκησε το Τέρας του φασισμού ,γιατί αφεθήκαμε να αλλοτριωθούμε ευχάριστα, κυλιόμαστε στον ατομικό του βούρκο ο καθένας και θαρρούμε πως με τις οργής κουβέντες που σκαρώνουμε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με την παρουσία μας σε μια διαδήλωση , με τις άναρθρες κραυγές μας κάνουμε το χρέος μας ..μιλάμε - λέει- καταγγέλλουμε το Τέρας.
Κραυγές είναι και τα δικά μου λόγια το ξέρω..ίσα ίσα να εκτονώσω το θυμό μου.
Σκέφτομαι κάποιες στιγμές πως και το διαδίκτυο ένας κάδος σκουπιδιών είναι όπου ανακυκλώνεται η οργή μας και μετατρέπεται σε ανοχή . "
Τα παραπάνω λόγια τα είχα γράψει μετά το Φαρμακονήσι και τις αντιδράσεις που ακολούθησαν . Τα θυμήθηκα σήμερα βλέποντας τις ουρές για τα τρόφιμα ..
Και το μόνο που μου έρχεται στο μυαλό είναι οι στίχοι του Κ.Καρυωτάκη :
" Αν τουλάχιστον μέσα στους ανθρώπους
αυτούς, ένας επέθαινε από αηδία.."
............................................................

( 30/4/2014)